Ana Sayfa / Makaleler / PCB & Donanım

Elektronik Proje İçin Güç Kaynağı Nasıl Seçilir? Yük Bütçesinden Giriş Korumasına

Güç kaynağı ortalama akıma göre değil, en kötü andaki tepe akımına ve sahadaki besleme koşullarına göre seçilir. Yük bütçesinden giriş korumasına adım adım anlattık.

Bir elektronik proje için güç kaynağı, kartın ortalama akımına göre değil, en kötü andaki tepe akımına ve sahadaki besleme koşullarına göre seçilir. Önce bir yük bütçesi çıkarılır, ardından giriş ve çıkış gerilimine göre LDO ya da buck regülatöre karar verilir, en sonda da girişe ters polarite ve aşırı gerilim koruması eklenir. Sahada arızalanan kartlarda sorunu çoğu zaman regülatörün kendisinde değil, bu son adımın atlanmasında buluyoruz.

Yük bütçesi nasıl çıkarılır?

Kart üzerindeki her tüketiciyi tek tek listeliyoruz: mikrodenetleyici, sensörler, röle bobinleri, ekran, RS485 alıcı-vericileri, haberleşme modülü. Her birinin tipik akımını, tepe akımını ve bu tepenin ne kadar sürdüğünü datasheet'ten alıyoruz. Aynı anda oluşabilecek tepeleri topluyor, üzerine yüzde 30 ile 50 arası pay ekliyoruz.

4G modemler bu hesapta en çok atlanan kalemdir. Ortalama akımı düşük görünen bir modem, gönderim anında kısa ama yüksek akım darbeleri çeker; 2G yedekli modüllerin datasheet'leri 2 A'lik darbeleri karşılayabilen bir besleme ister. Besleme bu darbede çökerse modem kendini resetler ve bağlantı bir türlü kurulamaz. İşin can sıkıcı tarafı, sorunun ofiste değil sahada çıkmasıdır: çekimin zayıf olduğu yerde modem daha yüksek güçle gönderim yapar, darbeler büyür. Bu yüzden modemi ayrı bir regülatörden besliyor, modüle yakın düşük ESR'li toplu kapasitör koyuyor ve bakır yolları bu akıma göre genişletiyoruz. Aynı etki daha küçük ölçekte ESP32'nin Wi-Fi gönderimlerinde, röle ve motorların ilk çekişinde de görülür.

LDO mu, buck regülatör mü?

LDO, giriş ile çıkış arasındaki farkı ısıya çevirir ve harcadığı güç kabaca gerilim farkı çarpı akım kadardır. 24 V'tan 3,3 V'a 150 mA çeken bir devrede bu yaklaşık 3,1 W eder; SOT-223 kılıflı bir LDO bu ısıyı taşıyamaz ve termal korumaya girer. Aynı işi yüzde 85 civarı verimle yapan bir buck regülatörde kayıp 0,1 W'ın altında kalır.

LDO'nun yeri, giriş ile çıkışın birbirine yakın, akımın düşük ve temiz beslemenin önemli olduğu yerlerdir: ADC referansı, analog sensör beslemesi, RF devreleri ve uyku akımı kritik pilli cihazlar. Gerilim farkı ve akım büyüdükçe buck tek mantıklı seçenek haline gelir. Endüstriyel kartlarda sık kullandığımız yapı iki kademelidir: 24 V'tan buck ile 5 V veya modem için 3,8 V gibi bir ara gerilim, oradan LDO ile mikrodenetleyiciye ve analog kısma temiz 3,3 V.

Buck regülatörün de dikkat isteyen yanları var. Giriş kapasitörü ve anahtarlama döngüsü yerleşimde kısa tutulmazsa gürültü ADC ölçümlerine ve haberleşme hatlarına sızar. Pilli cihazlarda nominal verimden çok düşük yükteki verim önemlidir. 24 V sistemlerde ise giriş koruma TVS'sinin kenetleme gerilimi 50 V civarını bulabildiği için regülatörün giriş sınırını en az 60 V seçiyoruz.

Test tezgâhında kabloları bağlanmış mavi kontrol kartı

Girişte hangi korumalar olmalı?

Sahada kabloyu bağlayan kişi kartı tasarlayan kişi değildir. Artı ile eksinin ters bağlanması, 12 V'luk karta 24 V verilmesi, kontaktör bobinlerinden gelen ani gerilim darbeleri gerçek hayatta yaşanan şeylerdir. Konnektörden regülatöre doğru kurduğumuz koruma zinciri genellikle şu sırayı izler:

  1. En başta bir sigorta veya resetlenebilir PTC bulunur; diğer korumalardan biri kısa devre olarak arızalanırsa hattı o açar.
  2. Konnektöre olabildiğince yakın bir TVS diyot gelir. Standoff gerilimi en yüksek çalışma geriliminin üzerinde seçilir; 24 V sistemlerde 30 veya 33 V standoff'lu SMBJ ve SMCJ serisi parçalar yaygındır.
  3. Ters polarite için düşük akımda seri bir Schottky diyot yeter, ama üzerinde 0,3 ile 0,5 V düşer ve ısınır. Akım arttıkça P kanal MOSFET'e, daha yüksek akımlarda ideal diyot denetleyicisiyle sürülen N kanal MOSFET'e geçiyoruz.
  4. Regülatör girişindeki LC filtre ve toplu kapasitör, anahtarlama gürültüsünün hatta geri dönmesini engeller ve kısa kesintilerde ara enerji sağlar.

Haberleşme hatları da aynı darbeleri görür. RS485 girişlerinde -7 ile +12 V ortak mod aralığına göre tasarlanmış SM712 gibi asimetrik TVS'ler kullanıyoruz.

Pilli tasarımlarda nelere dikkat edilir?

Tek hücreli Li-ion pil 4,2 V ile 3,0 V arasında çalışır. 3,3 V'luk hattı LDO ile beslemek pil doluyken sorunsuzdur, ancak deşarjın son bölümünde LDO'nun düşüm gerilimi yüzünden çıkış düşer ve kalan kapasite kullanılamaz. Bu durumda buck-boost regülatör ya da daha düşük gerilimde çalışabilen bir sistem tercih edilir.

Pilli cihazda her mikroamper sayılır. Regülatörün boşta akımı, pil gerilimini ölçen direnç bölücü ve sürekli enerjili sensörler, mikrodenetleyicinin uyku akımını kolayca geçer. Bölücüyü ve sensörleri bir MOSFET ile yalnızca ölçüm anında beslemek basit ama etkili bir çözümdür. Sıcaklığı da hesaba katmak gerekir: Li-ion piller 0 °C'nin altında şarj edilmemelidir, dış ortamdaki panoda çalışacak bir cihazın şarj devresi pil sıcaklığını NTC ile izlemelidir.

Şebekeden beslenen ama kesintide de çalışması gereken saha cihazları ayrı bir kategori. Aktek klorlama otomasyonu projesindeki 4G kuyu cihazını, pano içinde yedek güç desteğiyle kesintisiz çalışacak şekilde tasarladık. Bu tip cihazlarda şebekeden aküye geçişin cihazı resetlememesi ve akünün durumunun izlenmesi tasarımın baştan parçası olmalıdır.

İzolasyon ne zaman gerekir?

Kart şebeke gerilimine doğrudan bağlanıyorsa, başka bir binadaki cihazla kabloyla haberleşiyorsa ya da farklı toprak potansiyellerindeki ekipmanları ölçüyorsa izolasyon gerekir. Şebekeden beslenen düşük adetli ürünlerde kendi AC-DC dönüştürücünüzü tasarlamak yerine güvenlik sertifikaları hazır PCB tipi AC-DC modüller kullanmanızı öneriyoruz; sertifikasyon yükü ciddi biçimde azalır. Haberleşme tarafında izoleli RS485 alıcı-vericiler ve 1 ile 2 W'lık izoleli DC-DC modüller, toprak döngülerinin veriyi bozmasını ve kartı yakmasını önler.

Isı ve sahadaki besleme gerçekleri

Güneş alan bir saha panosunun içi yazın 60 °C'yi bulabilir. Regülatörler ve kapasitörler bu sıcaklığa göre düşürülmüş değerlerle seçilmelidir. Elektrolitik kapasitörlerin ömrü her 10 °C artışta kabaca yarıya indiği için 105 °C sınıfı uzun ömürlü parçaları tercih ediyoruz.

Endüstriyel beslemeler de etiketteki değerde durmaz. Ray tipi 24 V güç kaynakları çoğunlukla 28 V civarına kadar ayarlanabilir. Güneş paneliyle şarj edilen 12 V akülü sistemlerde gerilim 10,5 V ile 14,5 V arasında gezer, araç beslemelerinde ise çok daha yüksek darbeler görülür. Bu nedenle sahaya gidecek kartlarda girişi 9 ile 36 V gibi geniş bir aralığa göre tasarlamayı öneriyoruz; böylece aynı kart hem 12 V hem 24 V sahada çalışabilir. Kontaktör, valf veya motorla aynı güç kaynağı paylaşılacaksa kartın girişine ek filtre koymak ve besleme kablosunu bu yüklerin kablolarından ayırmak gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Güç kaynağı kaç amper olmalı?

Kartın aynı anda çekebileceği en yüksek akım hesaplanır ve üzerine yüzde 30 ile 50 arası pay eklenir. Ortalama akıma göre seçilen kaynaklar, modem gönderimi veya röle çekmesi gibi anlarda gerilimi düşürür ve cihaz kendini resetler. Gerekenden yüksek akım kapasiteli bir kaynak sorun yaratmaz, kart yalnızca ihtiyacı kadarını çeker.

LDO mu buck mı kullanmalıyım?

Giriş ile çıkış arasındaki fark küçük ve akım düşükse LDO, fark büyük veya akım yüksekse buck kullanılır. LDO'da ısı olarak harcanan güç birkaç yüz miliwatı geçiyorsa buck'a geçme zamanı gelmiştir. Hem verim hem temiz besleme isteniyorsa buck çıkışına bir LDO eklenir.

Endüstriyel cihazlarda 12 V mu 24 V mu tercih edilmeli?

Pano ve otomasyon ekipmanlarında standart 24 V DC'dir ve aynı güçte daha düşük akım çektiği için kablo kayıpları azdır. Akülü ve araç uygulamalarında 12 V yaygındır. En esnek çözüm, kart girişini 9 ile 36 V gibi her ikisini de kapsayan bir aralığa göre tasarlamaktır.

Ters polarite koruması nasıl yapılır?

En basit yöntem girişe seri bir Schottky diyot koymaktır, ancak her amperde ısı olarak kayıp verir. Daha verimli çözüm, ters bağlantıda kendiliğinden kesime giden bir P kanal MOSFET'tir. Yüksek akımlarda ideal diyot denetleyicisiyle sürülen N kanal MOSFET tercih edilir.

Besleme tarafını sahaya göre tasarlamak, ileride yaşanacak açıklanamayan resetlerin ve yanmış kartların önüne geçer. Elektronik kart tasarımı çalışmalarımızda güç mimarisini yük bütçesiyle birlikte en başta çıkarıyoruz; tasarımda sık yapılan diğer hataları PCB tasarımında en sık yapılan 5 hata yazımızda topladık. Projenizin besleme koşullarını teklif formunda paylaşırsanız birlikte değerlendirelim.

Elektronik Proje İçin Güç Kaynağı Nasıl Seçilir? Yük Bütçesinden Giriş Korumasına
WhatsApp Teklif